PWP

Home

2020, Volume 109, Issue IV

Internowanie w stanie wojennym (1981-1982) – nowe zadanie dla więziennictwa


Bartłomiej Perlak1
-------------------------------------------------------------------------------------------------
1-, Areszt Śledczy w Świdnicy


Author for correspondence: Bartłomiej Perlak; -, Areszt Śledczy w Świdnicy; email: -

Bartłomiej Perlak: -



Full text

Summary (original language)

13 grudnia 1981 r. został wprowadzony w Polsce stan wojenny, który dla blisko 10 tys. obywateli wiązał się z utratą wolności i internowaniem w ośrodkach odosobnienia, utworzonych w większości w jednostkach penitencjarnych. Z chwilą wprowadzenia stanu wojennego minister sprawiedliwości Sylwester Zawadzki na podstawie art. 45 ust. 1 Dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym wydał zarządzenie, w którym powołano 36 ośrodków odosobnienia dla osób internowanych. Zasadniczo były to specjalnie przygotowane i wyodrębnione oddziały znajdujące się przy aresztach śledczych, zakładach karnych oraz ośrodkach przystosowania społecznego. I choć formalnie wykonanie internowania powierzono funkcjonariuszom Służby Więziennej, to decydująca rola przypadła komendantom wojewódzkim Milicji Obywatelskiej i funkcjonariuszom Służby Bezpieczeństwa. Wyjątkiem były „internaty” utworzone w ośrodkach rządowych i wczasowych, w których umieszczono byłych prominentów partyjnych. Staranne przygotowanie akcji internowania realizowanej pod kryptonimem „Jodła” sprawiło, że przebiegała ona niezwykle sprawnie prawie we wszystkich regionach Polski. W  całym kraju 14 grudnia 1981 r. zatrzymano łącznie 3392 osoby na ogólny stan 4318 osób przewidzianych do internowania. Początkowo zaskoczeni i zdezorientowani funkcjonariusze Służby Więziennej nie wiedzieli, jak postępować z uwięzionymi. Z uwagi na to, że nie byli oni skazani wyrokami sądowymi, stosowano wobec nich regulamin tymczasowego aresztowania. Zasady internowania osób uregulowało dopiero rozporządzenie ministra sprawiedliwości z 20 grudnia 1981 r. w sprawie regulaminu pobytu osób internowanych w ośrodkach odosobnienia. 
Przepisy obowiązujące internowanych przebywających w ośrodkach były niemal kopią wspomnianego regulaminu wykonywania tymczasowego aresztowania. Większość decyzji dotyczących osadzonych podejmował właściwy komendant wojewódzki Milicji Obywatelskiej. Porządek dnia obowiązujący w każdym ośrodku określał szczegółowo komendant placówki. Generalnie, podobnie jak w zakładach karnych, każdy dzień rozpoczynał się od porannego apelu ogłaszanego zwykle o godzinie 7.00, a kończył ciszą nocną zapowiadaną najpóźniej o godzinie 22.00. Stopień izolacji internowanych i zakres swobód zależał od komendanta kierującego ośrodkiem. Czas wolny mogli zazwyczaj organizować sobie we własnym zakresie. Ostatni internowani zostali zwolnieni 23 grudnia 1982 r. Łącznie w jednostkach penitencjarnych przebywało 9736 osób, wielu z nich dwukrotnie. Najwięcej jednak osób internowano 21 grudnia 1981 r., tj. 5128 (w tym 313 kobiet).


Key words

stan wojenny, internowanie, więziennictwo, ośrodek odosobnienia, martial law, internment, prisons